Choroba wysokościowa

Choroba wysokościowa

Czerwiec 8, 2019 2 przez Magdalena Dobrowolska

Choroba wysokościowa (ang. high-altitude illness) obejmuje zespół chorób spowodowanych przebywaniem na dużej wysokości i hipoksją tzn. niedoborem tlenu w organizmie. Zazwyczaj występuje na wysokości powyżej 2500 m n.p.m. Objawy pojawiają się w ciągu pierwszych 2-4 dni.

Na dużych wysokościach (powyżej 2000 m n.p.m.) ciśnienie atmosferyczne oraz ciśnienie parcjalne tlenu jest niższe niż na poziomie morza. W związku z tym dostarczenie odpowiedniej ilości tlenu do organizmu jest utrudnione. Przy odpowiedniej aklimatyzacji ciało człowieka jest w stanie dostosować się do ograniczonej ilości tlenu poprzez m.in. do zwiększenie liczby oddechów, przyspieszenie tętna oraz zwiększenie liczby erytrocytów (czerwonych krwinek).
W przypadku zbyt szybkiego zdobywania wysokości i braku aklimatyzacji mogą wystąpić objawy choroby wysokościowej. Szczególnie niebezpieczne są nagłe zmiany wysokości np. przylot do miejsca położonego powyżej 2500m n.p.m. (np. lotnisko w La Paz, Boliwia 4061 m n.p.m.).

Istotny wpływ na wystąpienie objawów choroby wysokościowej mają:

  • osiągnięta wysokości i szybkość jej osiągnięcia
  • czas przebywania na danej wysokości
  • wykonywany wysiłek fizyczny
  • indywidualna podatność organizmu

Podatność na chorobę wysokościową jest kwestią indywidualną. Kondycja fizyczna nie ma wpływu na wpływu na jej wystąpienie.

Czynniki zwiększające ryzyko wystąpienia choroby wysokościowej:

  • choroby układu oddechowego
  • choroby układu krążenia
  • choroby krwi

Wyróżnia się trzy choroby związane z przebywaniem na dużych wysokościach:

Ostra choroba wysokogórska (acute mountain sickness – AMS)

Występuje u osób, które zbyt szybko osiągnęły dużą wysokość bez odpowiedniej aklimatyzacji. Choroba może przebiegać z różnym nasileniem objawów od łagodnych do ciężkich. Objawy występują u 60-70% osób, które szybko znalazły się na wysokości 4000 m n.p.m.

Objawy:

  • senność
  • brak apetytu
  • osłabienie
  • bóle głowy
  • nudności lub wymioty
  • zaburzenia snu

Wysokogórski obrzęk mózgu (HACE – High Altitude Cerebral Edema)

Główną przyczyną wystąpienia jest kontynuacja wspinaczki mimo występowania objawów ostrej choroby wysokogórskiej. Choroba ta bardzo rzadko występuje bez wcześniejszych objawów AMS. Częstość występowania wysokogórskiego obrzęku mózgu w trakcie pobytu na wysokości powyżej 4000 m n.p.m wynosi 1%.

Objawy:

  • bóle głowy
  • zaburzenia równowagi
  • zaburzenia koordynacji ruchowej
  • zmiany nastroju
  • zaburzenia świadomości
  • śpiączka

Wysokogórki obrzek płuc (HAPE – High Altitude Pulmonary Edema)

Objawy pojawiają się po ok. 1-3 dniach pobytu na danej wysokości. Choroba może występować razem z wysokogórskim obrzękiem mózgu. Częstość występowania na wysokości powyżej 4000m n.p.m. szacuje się na 2%.

Objawy:

  • kaszel – początkowo suchy, następnie produktywny, podbarwiony krwią
  • duszność spoczynkowa
  • osłabienie
  • uczucie ucisku w klatce piersiowej
  • sinica centralna
  • tachypnoe – zwiększenie liczby oddechów
  • tachykardia – przyspieszenie czynności serca

Ciężka postać choroby wysokogórskiej może być przyczyną śmierci!

PROFILAKTYKA

W profilaktyce najważniejszą rolę odgrywa prawidłowa aklimatyzacja, polegająca na stopniowym, powolnym zdobywaniu wysokości. Powyżej 3000 m n.p.m. należy przestrzegać złotej zasady himalaistów „wspinaj się wysoko, śpij nisko” – polegającej na spędzaniu każdej kolejnej nocy na wysokości nie wyżej niż 300m od poprzedniej. W ciągu dnia można zdobywać większe wysokości ale należy pamiętać o schodzeniu niżej na nocleg.

Istotnym elementem profilaktyki choroby wysokościowej jest również odpowiednie nawodnienie organizmu (osoba dorosła powinna wypić ok. 3-4 litrów płynów na dobę) oraz unikanie spożywania alkoholu i palenia papierosów.

W sytuacjach kiedy stopniowa aklimatyzacja jest niemożliwa (np. przylot do miast położonych na dużej wysokości – La Paz 4061 m n.p.m, Lhasa 3650 m n.p.m. lub udział w wysokogórskiej akcji ratunkowej) stosuje się profilaktycznie acetazolamid.
Profilaktyczne przyjmowanie leku należy rozpocząć 24h przed nagłym osiągnięciem wysokość powyżej 2500 m n.p.m. i kontynuować przez 5 dni pobytu na wysokości.

  • Acetazolamid* – dawka profilaktyczna 125mg 2x/dobę

*Lek przepisze Ci lekarz medycyny podróży.

LECZENIE

Choroba wysokogórska o lekkim i średnim nasileniu objawów:

  • zaprzestanie dalszej wspinaczki i odpoczynek
  • ograniczenie aktywności fizycznej
  • tlenoterapia
  • ewentualnie leczenie farmakologiczne:
    • wymioty – ondansetron*
    • ból głowy – paracetamol lub ibuprofen
    • leczenie wspomagające – acetazolamid*:
      • dorośli – 250mg co 8 godzin
      • dzieci – 2,5mg/kg/dawkę co 8-12 godzin; maksymalna dawka jednorazowa 250mg

W ostrej chorobie wysokogórskiej o lekkim i średnim nasileniu objawy zazwyczaj same ustępują po aklimatyzacji. Jednak w przypadku utrzymywania się lub nasilenia objawów należy jak najszybciej zejść na niższą wysokość.

Choroba wysokogórska o ciężkim nasileniu, wysokogórski obrzęk mózgu, wysokogórski obrzęk płuc:

  • jak najszybsze samodzielne zejście lub przetransportowanie chorego poniżej wysokości na której wystąpiły objawy
  • tlenoterapia
  • farmakoterapia:
    • jak w AMS o łagodnym i średnim stopniu nasilenia objawów
    • wysokogórski obrzęk mózgu – deksametazon*:
      • dorośli – pierwsza dawka 8mg, następnie 4mg co 6 godzin
      • dzieci – 0.15 mg/kg/dawkę co 6 godzin
    • wysokogórski obrzęk płuc – nifedypina*:
      • dorośli 20mg co 12 godzin
      • dzieci 0,5mg/kg/dawkę co 8 godzin

*Leki oznaczone gwiazdką przepisze Ci lekarz medycyny podróży. Zaplanuj wizytę w poradni medycyny podróży kilka tygodni przed wyprawą wysokogórską.

Vinicunca, Peru

Bibliografia:

  • www.mp.pl/pacjent/zdrowiewpodrozy/profilaktyka/145329,aklimatyzacja-do-duzych-wysokosci
  • https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2018/the-pre-travel-consultation/altitude-illness
  • Tomasz Janus, Jacek Piechocki Wybrane stany zagrożenia zdrowia i życia związane z przebywaniem na dużej wysokości. Anestezjologia i Ratownictwo 2016, 10, 103-111
  • Pollard A. J., Niermeyer S., Barry P., Children at High Altitude: An International Consensus Statement by an Ad Hoc Committee of the International Society for Mountain Medicine, 2001. High Altitude Medicine & Biology, 2(3), 389–403
  • Basnyat B, Murdoch DR. High-altitude illness. Lancet. 2003, 361(9373), 1967-74
  • Küpper , Gieseler U, Consensus statement of the UIAA Medical Commission VOL: 2. Emergency Field Management of Acute Mountain Sickness, High Altitude Pulmonary Edema and High Altitude Cerebral Edema. 2012